كدخداى يك ده يك وقت هست كه با زورِ خودش آمده اين منصب و پست را تصاحب و ديگران را مطيع خودش كرده ، و يك وقت هست كدخدايى است كه او را براى كدخدايى اين ده انتخاب كرده‌اند . اگر كدخدايى را ديگرى ( مثلًا دولت ) يا ديگران ( مردم ) انتخاب كرده باشند ، مسؤوليت در آنجا معنى دارد چون انتخاب ، مسؤوليت‌آور است . به او مىگويند تو را براى اين ده به عنوان كدخدا انتخاب كرده‌اند ، براى چه ؟ كارهايى را بايد انجام بدهى . اگر انتخاب در كار باشد مسؤوليت و وظيفه هم معنى پيدا مىكند . ولى اگر انتخاب در كار نباشد و شخص با زور خودش آمده اينجا را تصاحب و اقتدار كرده ، ديگر كسى نمىتواند به او بگويد كه تو اكنون مسؤوليتى هم در مقابل اين [ قدرت ] دارى . مىگويد من به حكم اين شمشير و زور خودم شما را اينجا مطيع كردم . اصلًا مسؤوليت برايش معنى ندارد . ما در قرآن راجع به انسان كلمهء « اصطفاء » را مىخوانيم . اصطفاء يعنى انتخاب . خدا انسان را برگزيده است . چون خدا انسان را برگزيده است ، اين « برگزيده » قهراً از جنبهء برگزيدگى خودش مسؤوليت هم دارد و نمىتواند نداشته باشد . اما اگر بنا بود اصطفاء و انتخاب و اختيار و « خدا اين نعمت را براى تو قرار داده » و اين گونه حرفها را به كلى نفى كنيم ، ديگر براى انسان وظيفه و مسؤوليت معنى ندارد . اين است كه ما مكرر گفته‌ايم كه اين فلسفه‌هاى مادى جديد كه از يك طرف براساس ماترياليسم و نفى همه اين حرفها قضاوت مىكنند ولى از طرف ديگر به اينجاها كه مىرسند مىخواهند فلسفهء انسانى بسازند و دم از مسؤوليت مىزنند اينها اساساً هيچ معنى نمىتواند داشته باشد . به حسب بينش توحيدى و در معارف الهى هيچ ذره‌اى در نظام خلقت نيست مگر اينكه « حساب شده » و مقدّر است ، يعنى روى يك تقدير و اندازه‌گيرى و حساب است . اگر انسان در متن اين برنامه نبود زمينى هم در اين برنامه نبود . وقتى كه شما چيزهايى را روى برنامه‌اى و براى هدفى تعيين مىكنيد ، معنايش اين است كه اگر آن هدف در اين برنامه نبود اين مقدمات هم در كار نبود . آيهء « وَالْارْضَ وَضَعَها لِلْانامِ » معنايش اين است كه اين طور نيست كه خلقت زمين به گزاف انجام شده و بعد تصادفاً منجر به خلقت انسان شده ، بلكه اصلًا اين زمين حساب‌شده آفريده شده است ، براى اينكه انسان در روى آن به وجود بيايد آفريده شده است . بنابراين اى انسان تو بايد توجه داشته باشى كه اين زمين را براى تو آفريده‌اند ، پس مسؤولى ،